Pedagogische Studiën

Empirische Studie

• Strategieën voor principiële weerstand bij leraren. De praktisch-evaluatieve dimensie van agency in werking in groep 1 en 2 van het basisonderwijs.

  Arda Oosterhoff, Ineke Oenema – Mostert, Alexander Minnaert

  331-359

  Agency is belangrijk als het gaat om weerbaarheid ten opzichte van externe beleidscontrole. De sleutel daarbij is het vermogen om gevraagde veranderingen kritisch te beoordelen, op basis van specifieke professionele expertise. Als zo’n evaluatie negatief is, neemt agency de vorm aan van het bieden van ‘principiële weerstand’.
  In deze empirische studie richten we ons op de praktisch-evaluatieve dimensie van agency van leraren in het Nederlandse basisonderwijs in groep 1 en 2. We zijn specifiek geïnteresseerd in de strategieën die deze leraren gebruiken om hun werkomstandigheden te verbeteren in situaties waarin ze worden belemmerd in het uitvoeren van hun werk in overeenstemming met hun professionele opvattingen. Aan de hand van longitudinale diepte-interviews met acht ervaren leraren laten we zien dat leraren hun context actief kunnen inzetten als bron voor agency.
  De resultaten laten zeer uiteenlopende strategieën zien waarmee leraren reageren op autonomiebeperkende omstandigheden. Analyse toont aan dat strategieën die de professionele ruimte beschermen gebaseerd zijn op een open dialoog, kritische reflectie en onderzoek. Deze strategieën zijn gericht op zowel educatieve inhoud als micropolitieke context. Meer aandacht voor de ontwikkeling van agency van (aankomende) leraren is van belang, zowel voor de kwaliteit van het onderwijs als voor het welbevinden van leraren.

• De impact van peerfeedback op tekstrevisie: hoe 5vwo-leerlingen peerfeedback begrijpen en gebruiken voor het reviseren van teksten

  Janneke Stuulen, Renske Bouwer, Huub van den Bergh

  360-389

  Hoewel revisie essentieel is voor tekstverbetering, blijkt uit onderzoek dat middelbare scholieren hier moeite mee hebben. In plaats van alleen te kijken naar de inhoud van de feedback, is het belangrijk te begrijpen hoe leerlingen deze feedback verwerken tijdens het herschrijven. Deze studie onderzoekt hoe leerlingen in 5vwo peerfeedback begrijpen en toepassen tijdens het reviseren van een betogende tekst. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen drie condities: (1) zonder peerfeedback (n = 6), (2) met niet-comparatieve peerfeedback (n = 6), met comparatieve peerfeedback waarbij leerlingen feedback gaven door teksten paarsgewijs te vergelijken (n = 4). Met behulp van hardopdenkprotocollen is het revisieproces geanalyseerd. Voor de kwantitatieve analyse is gebruikgemaakt van multilevelanalyse. De resultaten tonen dat de manier waarop leerlingen feedback verwerken afhankelijk is van het moment in het revisieproces en van de peerfeedbackconditie. Leerlingen zonder feedback herlazen hun tekst vaker; leerlingen met feedback besteedden aandacht aan het doornemen en relateren van de ontvangen feedback. Opvallend is dat vrijwel geen enkele leerling de oorspronkelijke schrijfopdracht teruglas of een actieplan opstelde. Daarnaast bleken leerlingen slechts beperkt te reviseren. Oppervlakkige revisies vonden vooral plaats aan het eind; betekenisvolle revisies kwamen zelden voor. Gerichte ondersteuning lijkt nodig om leerlingen te helpen feedback effectiever te benutten.

• Handig rekenen: Een mixed-method studie naar onderwijspraktijken in groep 4, 5 en 6

  Marian Hickendorff, Tessa De Wild-van der Woude, Erika Schlatter, Anja Van der Voort

  390-420

  Een belangrijk doel van het rekenwiskundeonderwijs is flexibel en handig rekenen. Onderzoek laat echter zien dat leerlingen vaak geneigd zijn één vaste rekenstrategie te gebruiken. Een relevante vraag is welke strategieën in het onderwijs worden aangeboden, en hoe leerkrachten dat doen. In de huidige exploratieve mixed-methods studie zijn 26 interviews afgenomen met leerkrachten van groep 4, 5 en 6 (leerjaar 2, 3 en 4), om zicht te krijgen op de onderwijspraktijken op het gebied van handig rekenen bij aftrekken. De resultaten laten zien dat leerkrachten gemiddeld drie verschillende strategieën aanbieden. Verder geven leerkrachten aan uiteenlopend te reageren op hypothetische onderwijsscenario’s (vignettes) waarin leerlingen verschillende strategieën gebruiken. Opvallend is dat instructiekenmerken die volgens onderzoek effectief zijn om handig rekenen te bevorderen, niet vaak worden genoemd. De meerderheid van de leerkrachten zegt te differentiëren naar rekenniveau, waarbij zwakke rekenaars vaak meer sturing krijgen en sterke rekenaars meer gestimuleerd worden tot handig rekenen. Leerkrachten uit hogere leerjaren hebben meer aandacht voor gevarieerd strategiegebruik en handig rekenen. Tot slot blijken leerkrachten geen eenduidige definitie van het begrip handig rekenen te hebben. Het aanbod met betrekking tot handig rekenen lijkt dus beperkt en er zijn specifieke aanknopingspunten voor verbetering, zoals leerlingen vaker strategieën laten vergelijken.

• Grammaticakennis bij aanvang groep zeven als opstap voor het leren spellen van de werkwoorden

  Mijntje Bakker-Peters, Fred Hasselman, Anneke Neijt, Johan Zuidema, Anna Bosman

  421-461

  In het basisonderwijs wordt vanaf groep 7 systematisch aandacht besteed aan de werkwoordspelling. Ter voorbereiding worden in groep 6 al enkele grammaticale begrippen behandeld. Het lijkt er echter niet op dat dit voldoende is om de werkwoordspelling onder de knie te krijgen. Om tot de juiste spelling van werkwoorden te komen is gedegen grammaticale kennis nodig. In deze studie wordt onderzocht of leerlingen in groep 7 beter voorbereid zijn op het spellen van de werkwoorden wanneer zij in groep 6 extra onderwijs gevolgd hebben over de grammaticale begrippen die nodig zijn om de werkwoorden te kunnen spellen. De resultaten laten zien dat de groep die in groep 6 extra onderwijs gevolgd had, in groep 7 start met betere resultaten op het gebied van grammaticale kennis en vaardigheden dan de controlegroep, maar dat deze voorsprong verloren gaat in de loop van het schooljaar. Bovendien profiteerden de leerlingen in groep 7 bij de werkwoordspelling niet van het extra onderwijs in de grammatica. Zij presteerden op dit gebied niet beter dan leerlingen die in groep 6 geen extra grammaticaonderwijs hadden gevolgd. Extra grammaticaonderwijs in groep 6 leidt in ons onderzoek dus niet tot betere werkwoordspellingsvaardigheden in groep 7.